Powstanie Osiedla Boernerowo w opracowaniu Jana Boernera
Wiosną 1932 r. ówczesny minister Poczt i Telegrafów, Ignacy Boerner, szukając sposobów upowszechnienia idei budowy własnych domów wśród pracowników swojego resortu, podjął inicjatywę budowy osiedla mieszkaniowego.
Projekt osiedla, opracowany przez inżynierów Adama Kuncewicza i Adama Jurewicza, obejmował obszar 52,5 ha, wydzielony z 460-hektarowej działki przeznaczonej pod budowę Transatlantyckiej Radiostacji Nadawczej w Babicach. Szczegółowy plan zabudowy przewidywał:
26 ha pod budowę domów prywatnych,
4 ha pod budowę domów państwowych,
3 ha na cele użyteczności publicznej,
12 ha pod zieleńce i pasy ochronne,
7 ha pod ulice i chodniki.
Towarzystwo Popierania Budowy Własnych Domów
29 kwietnia 1932 r. zawiązało się „Towarzystwo Popierania Budowy Własnych Domów Pracowników Służby Łączności”. Członkami założycielami były: Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, Państwowe Zakłady Tele-Radiotechniczne, S.A. Polskie Radio, Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna, Związek Pracowników Poczty, Telegrafu i Telefonu R.P. oraz inne podmioty, łącznie dziewięć organizacji pocztowych.
Wybrany komitet wykonawczy w składzie: prezes Franciszek Drzewiecki, wiceprezes i kierownik sekcji budowlanej inż. Stanisław Szpaczyński, sekretarz dr Jakub Roman oraz skarbnik i kierownik sekcji finansowej Zygmunt Kohlmunzer powołał do realizacji budowy stowarzyszenie „Pierwsze Osiedle Łączności”, którego statut został zarejestrowany 11 czerwca 1932 r. Z dzisiejszej perspektywy można uznać, że była to prawdopodobnie jedna z pierwszych spółdzielczych inicjatyw budowy domów jednorodzinnych.
Cztery etapy budowy osiedla w latach 1932–1934
I Osiedle Łączności powstało w ciągu pięciu miesięcy, od czerwca do listopada 1932 r., kiedy wprowadzili się pierwsi mieszkańcy. Wybudowano wówczas 56 domków.
W styczniu 1933 r. powołano II Osiedle Łączności, w ramach którego wybudowano 69 domków.
W lipcu 1933 r. zawiązano III Osiedle Łączności, budując 30 domków.
W kwietniu 1934 r. zawiązano IV Osiedle Łączności, w którym powstało 36 domków.
Ogółem na 284 parcelach postawiono 182 budynki stowarzyszeń Łączności, 29 budynków pocztowych, 54 budynki Stowarzyszenia Bratniej Pomocy, a 19 parcel sprzedano indywidualnie.
Architektura Boernerowa – pierwsze domy i typy zabudowy
W I i II Osiedlu Łączności budowano domki drewniane, segmentowe, z możliwością dalszej rozbudowy. Domek typu A o powierzchni 33 m² miał na parterze pokój, kuchnię i łazienkę. Można było do niego dobudować obok dwa pokoje, uzyskując typ B o powierzchni 72 m², albo dobudować piętro z dwoma pokojami, tworząc typ C o powierzchni 76 m². Z kolei połączenie domku A z wariantami B i C dawało pięciopokojowy domek z kuchnią i łazienką o powierzchni 93 m². Budowano także domki typu E o powierzchni 144 m², wyposażone w centralne ogrzewanie.
Koszty budowy poszczególnych domków przedstawiały się następująco:
| Typ domku | A | B | C | D | E |
| Koszt w zł | 6 210 | 9 155 | 9 160 | 12 830 | 29 435 |
| Kubatura w m³ | 173 | 278 | 282 | 388 | 684 |
| Koszt 1 m³ w zł | 35,89 | 32,96 | 32,49 | 35,06 | 42,99 |
Wśród architektów zaangażowanych w powstanie Boernerowa ważną rolę odegrała Wanda Boerner-Przewłocka (1903–1971), bratanica Ignacego Boernera. Jak wskazuje Atlas Warszawskich Architektek, projektowała domy na I i II Osiedlu Łączności. Była również współzałożycielką Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej Polskiej, żołnierką Armii Krajowej i uczestniczką Powstania Warszawskiego. Jej działalność architektoniczna i niezwykłe losy stanowią ważną część historii Boernerowa. Poznaj biografię Wandy Boerner, architektki pierwszych domów naszego osiedla.
W III Osiedlu budowano domki murowane, składające się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki, o łącznej powierzchni 48 m² i kubaturze 219 m³. Koszt takiego domku, bez kanalizacji, wynosił 8 175 zł, czyli 37,30 zł za 1 m³. Wiele z tych domków zostało później rozbudowanych przez właścicieli na własny koszt.
W IV Osiedlu pozostawiono członkom wolną rękę, nie obowiązywał więc żaden znormalizowany typ zabudowy. Powstawały tam domki większe — cztero-, pięcio-, a nawet wieloizbowe. Ogółem wybudowano 184 izby.
Finansowanie budowy Boernerowa – kredyty i koszty domów
Każdy budujący na osiedlu korzystał z kredytu Banku Gospodarstwa Krajowego. Wysokość kredytów była zróżnicowana, jednak przy odpowiednim zaangażowaniu własnych środków każdy miał możliwość wybudowania własnego domu. Stowarzyszenia składały zabezpieczenia wekslowe, które po zakończeniu budowy zamieniano na zabezpieczenia hipoteczne.
Ogólny koszt budowy i zakres pomocy finansowej przedstawiały się następująco:
| Lp. | Przedmiot budowy | Ogólny koszt w zł | Udzielona pożyczka w zł | Udział własny % | Roczny % | Spłata na lat |
| 1 | Uzbrojenie terenu | 518 500 | 479 000 | 7,6 | 3,75 | 15 |
| 2 | Domy I Osiedla | 594 950 | 265 300 | 55,4 | 3,50 | 15 |
| 3 | Domy II Osiedla | 965 980 | 369 400 | 59,7 | 3,50 | 15 |
| 4 | Domy III Osiedla | 272 150 | 161 600 | 40,6 | 3,75–4,5 | 20 |
| 5 | Domy IV Osiedla | 564 320 | 292 600 | 48,2 | 3,75–4,5 | 20 |
| 6 | Kupno parcel | 77 820 | – | – | 4,0 | 10 |
Pożyczki bankowe udzielane były na domy drewniane na 15 lat, a na murowane, na 20 lat. Mogła też nastąpić tzw. konwersja kredytu budowlanego, spłacanego półrocznymi, równymi ratami, na okres 35, a nawet 40 lat.
Rok 1932 był w Polsce drugim rokiem światowego kryzysu ekonomicznego. Rząd przeznaczył jednak 15 mln złotych na popieranie drobnego budownictwa. W praktyce każdy, kto dysponował choć skromnymi zasobami, mógł uzyskać pożyczkę uzupełniającą do 4000 zł i w tym okresie stosunkowo tanio wybudować dom.
Sprzyjał temu znaczny spadek cen w poprzednich pięciu latach. Parcele budowlane staniały o 50 do 70%, cegła — ze 140 zł za tysiąc sztuk do 50 zł, drewno — ze 110–130 zł do 45–60 zł, czyli niemal do jednej trzeciej wcześniejszej ceny. W podobny sposób potaniała także robocizna. W rezultacie cena 1 m³ budynku murowanego spadła z 80–100 zł do 30–35 zł, a drewnianego — z 40–50 zł do 18–25 zł. Bardzo dobre, nieodżywiczone drewno użyte do budowy domków I i II Osiedla pochodziło z przygotowanego dla Anglii kontraktu, którego Anglicy ostatecznie nie zrealizowali.
Przy okazji budowy osiedli Zarząd Pocztowy wybudował również pewną liczbę domków dla własnych pracowników: w 1932 r. — 10, w 1934 r. — 6, a w 1935 r. — 12, a także przedszkole o powierzchni 146 m² z basenikiem. Czynsz za trzypokojowy domek drewniany z kuchnią wynosił 16,69 zł miesięcznie, a za murowany — 24 zł. Dla orientacji warto dodać, że zarobki mieszkańców stolicy, według rocznika statystycznego m.st. Warszawy, kształtowały się następująco:
Ile zarabiano w latach 30-tych? Zarobki, a koszty budowy domu
Zarobki robotników w przemyśle w złotych
| Rok | Za godzinę | Tygodniówka | Miesięcznie |
| 1932 | 1,11 | 43,25 | 191 |
| 1933 | 0,97 | 38,93 | 171 |
| 1934 | 0,91 | 36,73 | 161 |
Zakładając, że pracownik umysłowy zarabiał około dwa razy więcej, a urzędnik średniego szczebla około trzy razy więcej, można uzyskać pewną skalę porównawczą. Wiedząc jednocześnie, że dolar kosztował wówczas mniej więcej tyle samo co obecnie, warto pokusić się o odpowiednie przeliczenia i porównać te wartości z kosztami współczesnego budownictwa.
24 października 1933 r. pierwszy tramwaj linii B połączył osiedle z Warszawą. Ministerstwo Poczt i Telegrafów ufundowało figurę Matki Boskiej, dłuta arch. Jana Golińskiego, a z inicjatywy ppłk. dypl. Leopolda Gebla w 1936 r. wybudowano drewnianą kaplicę według projektu inż. arch. J. Redy.
Od Osiedla Łączności Babice do Boernerowa – historia nazwy
Osiedle początkowo nosiło nazwę Osiedle Łączności Babice. Po śmierci Ignacego Boernera, decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych z 28 września 1936 r., otrzymało nazwę Boernerowo.
Opracował Jan Boerner
Czytaj także: Ignacy Boerner – wspomnienia wnuka Jana Boernera